- شروع مسیر همکاری(فرآموز سیار)
بسیاری از والدین از این موضوع نگران هستند که فرزندشان نسبت به حال دیگران بیتفاوت است، فقط به خواستههای خودش فکر میکند، در جمع مسئولیتی قبول نمیکند، به قوانین ساده اجتماعی توجهی ندارد یا نسبت به محیط اطرافش بیملاحظه رفتار میکند.
در چنین شرایطی ممکن است والدین بگویند: «فرزندم فقط خودش را میبیند»، «به فکر دیگران نیست» یا «نسبت به جامعه بیتفاوت است». اما در بسیاری از موارد، مشکل اصلی این است که کودک هنوز مهارت مسئولیتپذیری اجتماعی را بهخوبی یاد نگرفته است.
مسئولیتپذیری اجتماعی یعنی کودک کمکم یاد بگیرد که فقط عضو خانواده نیست، بلکه در مدرسه، جمع دوستان، محله و جامعه هم زندگی میکند و رفتار او بر دیگران اثر میگذارد. این مهارت به کودک کمک میکند بفهمد که رعایت حق دیگران، کمک کردن، احترام به قانون، توجه به محیطزیست و بیتفاوت نبودن نسبت به مشکلات اطراف، بخشی از رشد سالم اوست.
هدف از آموزش مسئولیتپذیری اجتماعی این نیست که کودک بار مشکلات دنیا را به دوش بکشد. هدف این است که متناسب با سن خود، یاد بگیرد در کنار توجه به نیازهای شخصیاش، دیگران و منافع جمعی را هم ببیند.
یک موقعیت آشنا برای والدین
فرض کنید کودک در مدرسه میبیند یکی از همکلاسیهایش ناراحت است یا کسی با او بازی نمیکند، اما بدون هیچ واکنشی از کنار او عبور میکند. یا در پارک خوراکی میخورد و زبالهاش را روی زمین میاندازد، بدون اینکه احساس کند این کار به فضای عمومی و دیگران آسیب میزند.
یا مثلاً در خانه، وقتی همه مشغول انجام کاری هستند، او خود را کنار میکشد و میگوید: «به من ربطی ندارد» یا «خودتان انجام بدهید». در این موقعیتها ممکن است والدین ناراحت شوند و فکر کنند کودک بیاحساس یا خودخواه شده است.
اما در بسیاری از مواقع، کودک هنوز یاد نگرفته است که نقش او در جمع چیست و چگونه باید نسبت به دیگران احساس مسئولیت داشته باشد. داد زدن، سرزنش یا برچسب زدن، معمولاً این مهارت را در او ایجاد نمیکند. کودک باید بهتدریج و در موقعیتهای واقعی یاد بگیرد که رفتار او بر دیگران اثر میگذارد.
مسئولیتپذیری اجتماعی یعنی کودک بتواند با کمک و آموزش والدین، کمکم درک کند که در برابر دیگران، محیط اطراف و زندگی جمعی وظایفی دارد. این مهارت چند بخش مهم دارد:
کودک مسئولیتپذیر اجتماعی، کودکی نیست که همیشه از خودگذشته یا بینقص باشد. او هم ممکن است گاهی فقط به خواسته خودش فکر کند، اشتباه کند یا نیاز به یادآوری داشته باشد. اما به مرور یاد میگیرد که فقط «من» مهم نیستم و «ما» هم اهمیت داریم.
مسئولیتپذیری اجتماعی یکی از پایههای مهم رشد اخلاقی و اجتماعی کودک است. کودکی که این مهارت را یاد میگیرد، در خانه، مدرسه و جامعه ارتباط سالمتری با دیگران خواهد داشت. این مهارت به کودک کمک میکند:
وقتی کودک یاد میگیرد که میتواند در بهتر شدن حال دیگران و محیط اطراف سهمی داشته باشد، احساس ارزشمندی بیشتری پیدا میکند. اما اگر همیشه فقط خواستهها و منافع شخصی او محور قرار بگیرد، فرصت رشد این بخش مهم از شخصیتش کمتر میشود.
اگر کودک شما چند مورد از رفتارهای زیر را دارد، بهتر است روی مهارت مسئولیتپذیری اجتماعی او بیشتر کار کنید:
این رفتارها در کودکان غیرعادی نیست، اما اگر ادامهدار باشد، نیاز به آموزش، الگو و تمرین دارد.
کودک مسئولیت اجتماعی را اول در خانه یاد میگیرد. اگر قرار است به حقوق دیگران احترام بگذارد، این موضوع باید در روابط خانوادگی دیده شود. مثلاً از او بخواهید:
وقتی کودک در خانه یاد بگیرد عضو یک جمع است، برای مسئولیت در بیرون از خانه هم آمادهتر میشود.
یکی از پایههای مسئولیت اجتماعی، همدلی است. هر زمان در داستان، مدرسه، مهمانی یا خیابان موقعیتی پیش آمد، از کودک بپرسید:
این گفتوگوها به کودک کمک میکند از دنیای شخصی خودش بیرون بیاید و دیگران را هم ببیند.
کودک با شنیدن نصیحت، مسئولیتپذیر نمیشود؛ با تجربه کردن یاد میگیرد. مسئولیتهای ساده و متناسب با سن او تعریف کنید. مثلاً:
وقتی کودک تجربه مفید بودن داشته باشد، حس تعلق و مسئولیت بیشتری پیدا میکند.
مسئولیت اجتماعی فقط درباره آدمها نیست. کودک باید یاد بگیرد که نسبت به محیط زندگی مشترک هم مسئول است. میتوانید این کارها را تمرین کنید:
اگر والدین خودشان به این موضوع پایبند باشند، آموزش بسیار مؤثرتر خواهد بود.
بهتر است کودک فقط درباره کمک کردن نشنود، بلکه آن را تجربه کند. مثلاً:
این تجربهها به کودک کمک میکنند که لذت مفید بودن را در عمل حس کند.
تشویق باید مشخص باشد، نه کلی. به جای گفتن «بچه خوبی بودی»، بهتر است بگویید:
وقتی کودک دقیق بداند کدام رفتار او ارزشمند بوده، احتمال تکرار آن بیشتر میشود.
کودکان بیشتر از آنچه میشنوند، از آنچه میبینند یاد میگیرند. اگر والدین:
کودک آرامآرام همین الگوها را درونی میکند.
آموزش مسئولیت اجتماعی لازم نیست رسمی و پیچیده باشد. بسیاری از بهترین فرصتها در زندگی روزمره اتفاق میافتند:
همین موقعیتهای ساده، بهترین زمان برای آموزش عملی هستند.
برخی رفتارها باعث میشود کودک این مهارت را دیرتر یاد بگیرد:
کودک با سرزنش، مسئولیت اجتماعی را یاد نمیگیرد. او با مشاهده، تمرین، گفتوگو و تجربه رشد میکند.
مسئولیتپذیری اجتماعی یکی از مهارتهای مهم زندگی است. کودکی که این مهارت را یاد میگیرد، بهتر میتواند حقوق دیگران را در نظر بگیرد، در کارهای جمعی مشارکت کند، به محیطزیست توجه داشته باشد و نسبت به آدمهای اطراف خود بیتفاوت نباشد. این مهارت به رشد همدلی، اخلاق، همکاری و بلوغ اجتماعی کودک کمک میکند.
والدین باید به جای اینکه فقط از کودک انتظار داشته باشند «خودبهخود» مسئول شود، او را آرامآرام وارد تجربههای واقعی کنند. گفتوگو درباره احساس دیگران، مسئولیتهای کوچک، فرصت کمک کردن، رعایت حقوق در خانه و الگوی خوب بودن، از مهمترین ابزارهای آموزش مسئولیتپذیری اجتماعی هستند.
فرآموز، یک مرکز آموزشی پیشرو تحت نظارت و حمایت اداره کل سلامت شهرداری تهران است که با هدف توانمندسازی نسل آیندهساز جامعه تأسیس شد. ما در فرآموز بر این باوریم که آموزشهای کاربردی و مهارتمحور، کلید اصلی پرورش شهروندانی خلاق، مسئولیتپذیر و توانمند است
خدمات مشتریان
خدمات ما
مرکز پشتیبانی
دسترسی سریع
