- شروع مسیر همکاری(فرآموز سیار)
بسیاری از والدین دوست دارند فرزندشان مهربان، کمککننده و دلسوز باشد؛ اما گاهی میبینند کودک فقط به خواستههای خودش توجه میکند، در خانه همکاری کمی دارد، نسبت به نیاز دیگران بیتفاوت است یا وقتی از او کمک خواسته میشود، مقاومت میکند.
در چنین شرایطی ممکن است والدین بگویند: «فرزندم فقط به خودش فکر میکند»، «اهل کمک کردن نیست» یا «قدر زحمت دیگران را نمیداند». اما در بسیاری از موارد، مشکل اصلی این نیست که کودک بدخواه یا بیاحساس است؛ بلکه هنوز مهارت خدمت به دیگران را یاد نگرفته است.
خدمت به دیگران یعنی کودک کمکم یاد بگیرد که میتواند با رفتارهای کوچک و متناسب با سن خود، به بهتر شدن حال دیگران کمک کند. این خدمت میتواند در خانه، مدرسه، جمع دوستان، محله یا حتی در برخوردهای ساده روزمره اتفاق بیفتد.
هدف از آموزش خدمت به دیگران این نیست که کودک خودش را نادیده بگیرد یا همیشه خواستههای دیگران را به خواستههای خودش ترجیح دهد. هدف این است که یاد بگیرد در کنار توجه به نیازهای خود، نسبت به نیازها، سختیها و احساسات دیگران هم بیتفاوت نباشد.
فرض کنید مادر مشغول جمع کردن وسایل خانه است و از کودک میخواهد چند وسیله کوچک را سر جای خود بگذارد. کودک میگوید: «حوصله ندارم» یا «به من چه؟» و دوباره سراغ بازیاش میرود.
یا در مدرسه، یکی از همکلاسیها مدادش را جا گذاشته و کودک با اینکه مداد اضافه دارد، حاضر نیست کمک کند. یا وقتی خواهر کوچکترش برای برداشتن وسیلهای به کمک نیاز دارد، او بیتفاوت از کنارش عبور میکند.
در این موقعیتها ممکن است والدین ناراحت شوند و کودک را سرزنش کنند. اما سرزنش و برچسبهایی مثل «خودخواه» یا «بیفکر» معمولاً باعث رشد روحیه خدمت نمیشود. کودک باید در فضای امن، با الگو، تمرین و تجربههای کوچک یاد بگیرد که کمک کردن میتواند ارزشمند و لذتبخش باشد.
خدمت به دیگران یعنی کودک بتواند متناسب با سن و توان خود، برای کمک به دیگران قدمی بردارد. این مهارت چند بخش مهم دارد:
کودک خدمتگزار، کودکی نیست که همیشه از خودش بگذرد یا هر خواستهای را بپذیرد. او هم حق دارد خسته شود، نه بگوید و نیازهای خودش را داشته باشد. اما به مرور یاد میگیرد که کمک کردن، بخشی از زندگی سالم و انسانی است.
خدمت به دیگران یکی از پایههای رشد اخلاقی و عاطفی کودک است. کودکی که کمک کردن را یاد میگیرد، فقط مهربانتر نمیشود؛ بلکه احساس توانمندی، تعلق و ارزشمندی بیشتری هم پیدا میکند. این مهارت به کودک کمک میکند:
وقتی کودک میبیند کمک او هرچند کوچک، میتواند حال کسی را بهتر کند، احساس ارزشمندی درونی پیدا میکند. اما اگر همیشه فقط دریافتکننده توجه، محبت و خدمات باشد، ممکن است دیرتر یاد بگیرد که خودش هم میتواند سهمی در آرامش و شادی دیگران داشته باشد.
اگر کودک شما چند مورد از رفتارهای زیر را دارد، بهتر است روی مهارت خدمت به دیگران با او کار کنید:
این رفتارها در کودکان میتواند طبیعی باشد، اما اگر ادامهدار شود، بهتر است با آموزش آرام و مستمر اصلاح شود.
خانه اولین جای تمرین خدمت است. لازم نیست کودک کارهای بزرگ انجام دهد. کمکهای ساده و روزمره کافی است. مثلاً:
وقتی کودک در خانه تجربه کمک کردن داشته باشد، خدمت به دیگران برایش به یک رفتار طبیعی تبدیل میشود.
اگر کودک هر بار با جملههایی مثل «تو چقدر خودخواهی» یا «هیچوقت کمک نمیکنی» روبهرو شود، ممکن است نسبت به کمک کردن مقاومت بیشتری پیدا کند.
بهتر است به جای تحقیر، درخواست مشخص و آرام داشته باشید. مثلاً بگویید:
درخواست روشن، اثر بیشتری از سرزنش دارد.
کودکان بیشتر از رفتار والدین یاد میگیرند تا از حرفهای آنها. اگر کودک ببیند والدین به هم کمک میکنند، به سالمندان احترام میگذارند، برای همسایه کاری انجام میدهند یا نسبت به نیاز دیگران بیتفاوت نیستند، این رفتارها را بهتر یاد میگیرد.
لازم نیست کارهای بزرگ انجام دهید. گاهی یک رفتار ساده، مثل نگه داشتن در برای دیگری یا احوالپرسی از فردی بیمار، برای کودک درس بزرگی است.
بعد از اینکه کودک کمکی انجام داد، درباره اثر آن با او صحبت کنید. مثلاً بگویید:
این گفتوگوها به کودک کمک میکند بفهمد کمک او واقعی و اثرگذار بوده است.
بخشش یکی از شکلهای خدمت به دیگران است، اما باید متناسب با سن و بدون فشار زیاد باشد. مثلاً:
مهم است کودک در این فرایند مشارکت داشته باشد، نه اینکه والدین به جای او تصمیم بگیرند و فقط از او انتظار همراهی داشته باشند.
اگر خدمت همیشه با اجبار، غر زدن یا سنگینی همراه باشد، کودک از آن فاصله میگیرد. میتوانید کمک کردن را به کاری خانوادگی و دلپذیر تبدیل کنید. مثلاً:
کودک باید حس کند کمک کردن فقط وظیفه خشک و سنگین نیست، بلکه میتواند شادیآور باشد.
خدمت به دیگران فقط کمک کردن نیست؛ دیدن زحمت دیگران هم مهم است. به کودک یاد بدهید وقتی کسی برایش کاری انجام میدهد، تشکر کند. مثلاً:
کودکی که زحمت دیگران را میبیند، آمادگی بیشتری برای خدمت کردن پیدا میکند.
وقتی کودک کمکی میکند، رفتار او را دقیق ببینید. به جای تشویق کلی، بگویید:
تشویق مشخص باعث میشود کودک بداند کدام رفتار او ارزشمند است و آن را بیشتر تکرار کند.
برخی رفتارها باعث میشود کودک دیرتر روحیه خدمت را یاد بگیرد:
کودک با فشار و تحقیر، خدمتگزار نمیشود. او با دیدن الگو، تجربه کمکهای کوچک، تشویق درست و درک اثر رفتار خود رشد میکند. خدمت به دیگران یکی از مهارتهای مهم زندگی است. کودکی که این مهارت را یاد میگیرد، بهتر میتواند نیازهای اطرافیان را ببیند، در خانه و جامعه همکاری کند، زحمت دیگران را قدر بداند و احساس مفید بودن داشته باشد.
والدین باید به جای انتظارهای بزرگ، از کمکهای کوچک و روزمره شروع کنند. مشارکت در خانه، قدردانی از زحمت دیگران، فرصتهای ساده برای بخشش، الگوی خوب والدین و تشویق رفتارهای کمککننده، از مهمترین ابزارهای آموزش خدمت به دیگران هستند
فرآموز، یک مرکز آموزشی پیشرو تحت نظارت و حمایت اداره کل سلامت شهرداری تهران است که با هدف توانمندسازی نسل آیندهساز جامعه تأسیس شد. ما در فرآموز بر این باوریم که آموزشهای کاربردی و مهارتمحور، کلید اصلی پرورش شهروندانی خلاق، مسئولیتپذیر و توانمند است
خدمات مشتریان
خدمات ما
مرکز پشتیبانی
دسترسی سریع
